نقد فیلم بوگونیا (Bugonia) | ترکیب برنده لانتیموس و استون

یورگوس لانتیموس، فیلمساز عجیبی است، کارگردانی با فیلم‌های عجیب‌تر! آن‌هایی که شیفته‌ی سینمایش هستند، لانتیموس را بیشتر با فیلم‌های کشتن گوزن مقدس (The Killing of a Sacred Deer)، لابستر (The Lobster) و دندان نیش (Dogtooth) می‌شناسند. لانتیموس فیلمسازی یونانی است که در آثارش فرهنگ یونان به‌عنوان یکی از لایه‌های روایی عمل می‌کند. چه فیلم کشتن گوزن مقدس‌اش که اصلا اقتباسی از یک اسطوره یونانی بود و چه در دندان نیش‌اش که به‌دنبال نقدی بر زیست خانواده‌های یونانی می‌گشت. سینمای لانتیموس، سینمایی رادیکال است، فیلم‌هایی سرد، همراه با روایت‌هایی که ایده محرک‌شان دنیایی تکان‌دهنده را به روی مخاطب باز می‌کنند. کارگردان مولفی که با بی‌رحمی تمام و به دور از هیچگونه نرم‌خویی دست به خلق جهان‌هایی هولناک زده است.

در ادامه داستان فیلم لو می‌رود

بوگونیا فیلمی درباره‌ی دو پسر عمو است که رئیس یک شرکت بزرگ را می‌دزدند تا از او اعتراف بگیرند. آن‌ها فکر می‌کنند که این آدم از آندرومدا آمده است. اگر یورگوس لانتیموس را به‌خوبی بشناسید از همان ابتدا خواهید فهمید که کار این سه نفر به کجا کشیده خواهد شد! اما اگر از او و جهان‌های روایی‌اش شناختی نداشته باشید، همه چیز را به رئال‌ترین شکل ممکن حدس خواهید زد. این تفاوت یک فیلمساز صاحب سبک با کارگردانی است که هنوز مسیر مشخصی در کارنامه‌ی کاری‌اش ندارد.

در دنیای لانتیموس آدم‌ها زندانی جهان اطراف‌شان هستند. آن‌ها باید دردی را متحمل شوند که خود نقشی در زاده شدن‌اش نداشته‌اند. بلا خودکشی کرده بود اما گاد او را به زندگی برگرداند در اینجا هم آشفتگی تدی محصول دنیایی است که خودش در خلق آن نقشی نداشته است. کالین فارل در خرچنگ مجبور است از جامعه‌ای فرار کند که قواعد را به او تحمیل می‌کنند. در جهان لانتیموس ایده محرک از تلاقی و اصطکاک جهان و جامعه‌ی مستبدانه‌ با شخصیت‌ها شکل می‌گیرد. این کارکترها دست به کنش اولیه نمی‌زنند و این قوانین جامعه است که در ابتدا به‌سراغشان می‌آید. مادر تدی را یک غول دارویی تبدیل به نمونه‌ی آزمایشگاهی می‌کند، کالین فارل بخاطر پیدا کردن یک شریک عاطفی تحت فشار قرار می‌گیرد و در دندان نیش هم دختر آن خانواده بخاطر رهایی از اسارت دندان‌اش را می‌کشد.

در جهان لانتیموس هیچ راه فراری نیست، قوانین همه‌شان ضدانسانی اند. تدی راهی برای زندگی کردن ندارد، در کودکی توسط پرستارش مورد آزار قرار گرفته، پدرش او را ترک کرده و حالا هم باید بخاطر قوانین یک شرکت دارویی مادرش را در حال عذاب کشیدن ببیند. در سینمای لانتیموس این کشمکش‌های بیرونی هستند که خالق دنیایی متزلزل خواهند شد. لانتیموس به درون انسان‌ها اهمیتی نمی‌دهد او به بیرون از آن‌ها نگاه می‌کند، به جائی که قرار است قوانین سنتی زاده شده در دنیای جدید نابوده‌شان کند. تدی را یک شرکت پولدار با داروهایش نابود می‌کند، کالین فارل را جامعه‌ای که می‌گوید باید حتما ازدواج کنید و در دندان نیش هم قوانین سرکوبگرایانه‌ی یک خانواده، فرزندان را. لانتیموس انسان را زاییده‌ی جامعه می‌داند، زاییده‌ی قوانین، زاییده‌ی کسانی که چارچوب‌ها را می‌چینند.

لانتیموس همیشه در پی ساخت دنیاهای ویران‌شده بوده است. موقعیت‌هایی که او خلق می‌کند، ناملموس و آزاردهنده هستند. جهان روایت‌های این فیلمساز غیرعادی است. همیشه شخصیت‌هایش در شرایطی متفاوت نسبت به جهان واقعی قرار دارند. یک‌جور جنونی که مخاطب شاید نتواند درکش کند. لانتیموس خالق هیچ آدم خوشبختی در روایت‌هایش نیست، آن‌ها همگی درگیر مصیبتی ویران‌کننده هستند. در دیستوپیایی که او می‌سازد، قدرتی بیرونی همواره کارکترهایش را تهدید می‌کند، آن‌ها هیچگاه نمی‌دانند که خودشان چه می‌خواهند، چه‌چیزی را دوست دارند.

جهان ویران بوگونیا شبیه همه‌ی دنیاهایی است که تاکنون لانتیموس ساخته. تدی در ویران‌سرزمینی زندگی می‌کند که اساس‌اش بر مبنای پنهان‌کاری و عدم شفاف‌سازی است. لانتیموس در بوگونیا جهانی متکی بر توطئه و شک می‌سازد. او با استفاده از قالب‌های مبنی بر اصول تئوری‌های توطئه، شبیه آنچه که در جهان واقعی در حال اتفاق‌ است ایده‌اش را شکل می‌دهد. تدی و پسر عمویش قاطعانه اصرار بر این دارند که میشل یک آدم‌فضایی است و باید با سفینه مادر را ملاقات کنند. فارغ از مسئله‌ی میشل، لانتیموس با ارائه‌ی طرحی مبنی بر توطئه‌های جهانی دست به خلق روایتی نشات گرفته از کمدی سیاه می‌زند.

بوگونیا در پی پاسخ به چیزی نیست. بیشتر سوال می‌پرسد و به‌عنوان یک راوی حاضر می‌شود. لحن و اتمسفر سرداش شبیه دیگر فیلم‌های کارنامه‌ی لانتیموس است. زخم می‌زند، هولناک می‌شود، مرز بین توهم و واقعیت را درهم می‌ریزد و تبدیل به یک تجربه‌ی سیاسی و اجتماعی می‌شود. اما تفاوتی که بوگونیا با سایر آثار لانتیموس دارد، این است که بوگونیا اثری دم‌دست‌در است البته نه به معنای ضعف فیلم، بلکه به این معنا که این فیلمساز برای نشان دادن الگوها و المان‌های مورد علاقه‌ی خودش دست به خلق جهانی ملموس‌تر نسبت به فیلم‌هایی مثل بیچارگان، لابستر، دندان نیش و... زده است.

بوگونیا اقتباسی از فیلمی کره‌ای بنام سیاره سبز را نجات دهید (Save the Green Planet) است که در سال ۲۰۰۳ منتشر شد. با اینحال لانتیموس در بوگونیا تمام جهان‌بینی خودش را پیاده و المان‌های سینمای کره را به نفع جهان سینمایی‌ خود مصادره می‌کند. از طرفی هم از مغز این اثر کره‌ای فاصله نمی‌گیرد. اما نکته‌ی قابل توجه در اینجا اسم فیلم یعنی بوگونیا است. لانتیموس برای پیدا کردن چنین نامی به مضمون فیلمش نگاه می‌کند. در زمان‌های قدیم باور بر این بود که زنبور عسل از لاشه‌ی گاو مرده متولد می‌شود. حالا لانتیموس قدرت میشل را همان جسد و توطئه‌هایی که تد به آن باور دارد را همان زنبورها در نظر می‌گیرد. اندیشه‌هایی مالیخولیایی در این جهان مدرن که از دل قدرت‌های شکست‌ناپذیر زاده می‌شوند.