نقد فیلم مرد عنکبوتی: روز کاملا جدید ( Spider-Man: Brand New Day)

مرد عنکبوتی بدون شک یکی از جذابترن شخصیتهای کمیک ابرقهرمانی است. این کارکتر از این جهت توانست در کنار شخصیتهایی مثل بتمن و سوپرمن به شهرت بیشتری برسد که شبیه آن‌ها نبود! درواقع مرد عنکبوتی نه شبیه بتمن در یک قلعه زندگی میکرد و نه شبیه سوپرمن از فضا آمده بود. پیتر پارکر شبیه یک آدم معمولی بود به‌‌همین دلیل مخاطب او را بیشتر از دیگر ابرقهرمان‌‌‌‌ها دوست داشت. حالا چهارمین فیلم مرد عنکبوتی تام هالند منتشر شده است. فیلمی که توانست فروش خوبی را تجربه کند. در ادامه به این موضوع خواهیم پرداخت که آیا این فیلم به اندازهی انچه که فروخته است توانسته اثر خوبی از آب درآید یا نه؟

در ادامه داستان فیلم لو می‌رود

داستان این فیلم چند سال بعد از اتفاقات فیلم راهی به خانه نیست رخ می‌دهد. مرد عنکبوتی حالا تنها زندگی می‌کند و اطرافیانش او را فراموش کرده‌اند. به‌همین دلیل عنوان فیلم نیز نام یک روز جدید را دارد. فیلم Spider-Man: Brand New Day را می‌توان یکی از مهم‌ترین فصل‌های جدید داستان مرد عنکبوتی دانست. این فیلم چهارمین فیلم مستقل با بازی تام هالند در نقش پیتر پارکر است و از نظر داستانی ادامه مستقیم سه فیلم قبلی او محسوب می‌شود. بنابراین، این فیلم یک داستان جدا و مستقل از گذشته نیست، بلکه اتفاقات آن براساس تغییرات مهمی شکل می‌گیرد که در پایان راهی به خانه نیست برای پیتر اتفاق افتاد. در پایان راهی به خانه نیست، پیتر برای نجات جهان مجبور شد تصمیم بسیار سختی بگیرد. طلسم دکتر استرنج باعث شد که مردم هویت واقعی او را فراموش کنند. در روز کاملا جدید نیز همین اتفاق اهمیت زیادی دارد.

در عین حال، شباهت‌های زیادی نیز با آثار قبلی وجود دارد. مثل همیشه، پیتر پارکر باید با یک تهدید جدید در نیویورک روبه‌رو شود و در کنار مبارزه با دشمنان، با مشکلات زندگی خودش نیز دست‌وپنجه نرم کند. طنز، مبارزه‌های ابرقهرمانی و مفهوم مسئولیت همچنان از عناصر اصلی داستان هستند. همچنین حضور شخصیت‌هایی مانند ام جی و بروس بنر باعث می‌شود فیلم ارتباط خود را با گذشته و جهان بزرگ‌تر مارول حفظ کند. حضور هالک نیز نشان می‌دهد که اتفاقات فیلم فقط به زندگی شخصی پیتر محدود نمی‌شود. در مجموع، می‌توان گفت روز کاملا جدید هم یک ادامه و هم نوعی شروع دوباره است. این فیلم گذشته پیتر را نادیده نمی‌گیرد، بلکه از پیامدهای آن برای ساختن مرحله جدید زندگی او استفاده می‌کند. به‌همین دلیل، برای درک کامل داستان، تماشای فیلم‌های قبلی تام هالند اهمیت زیادی دارد. از طرف دیگر، قرار گرفتن فیلم در MCU باعث می‌شود اتفاقات آن بتواند با داستان‌های بزرگ‌تر مارول نیز ارتباط داشته باشد. شاید مهم‌ترین ویژگی یک روز کاملا جدید همین باشد. مرد عنکبوتی هنوز همان قهرمان آشنای نیویورک است، اما این بار باید بدون زندگی و روابطی که قبلا داشت، دوباره خودش را پیدا کند.

پیتر پارکر در این فیلم قهرمانی است که از نظر فیزیکی قدرتمند، اما از نظر عاطفی آسیب‌پذیر است. پس از رها شدن از گذشته، مسئله او دیگر کسب قدرت و مبارزه کردن نیست، بلکه حفظ هویت انسانی در شرایطی است که نقش ابرقهرمانی تمام زندگی او را اشغال کرده است. این وضعیت یک کشمکش درونی ایجاد می‌کند. پیتر از یک سو معتقد است مسئولیتش در برابر جامعه پایان‌ناپذیر است و از سوی دیگر نیاز دارد دوباره به‌عنوان یک انسان، زندگی کند. بنابراین هدف شخصیت و نیاز به انسان بودن در دو مسیر متفاوت قرار می‌گیرند. هدف او ادامه مبارزه با جرم است، اما نیاز عمیق‌تر او پذیرش این حقیقت است که قهرمان بودن نباید به نابودی هویت شخصی او منجر شود. در اینجا پانیشر اهمیت دراماتیکی پیدا می‌کند. فرانک کسل در سطح روایی ضدقهرمان است، اما در سطح ساختاری می‌توان او را سایه مرد عنکبوتی دانست. هر دو با جرم مبارزه می‌کنند و هر دو تجربه فقدان و خشونت را پشت سر گذاشته‌اند، اما پاسخ آن‌ها به این تجربه متفاوت است. مرد عنکبوتی تصمیم می‌گیرد رنج خود را به مسئولیت تبدیل کند در حالی که پانیشر رنج را به مجازات تبدیل می‌کند. بنابراین تفاوت این دو بیشتر از آنکه تفاوت در هدف باشد، تفاوت در نوع جهان‌بینی‌شان است.

هالک و اسپایدرمن هر دو با قدرتی فراتر از توانایی انسان عادی مواجه‌اند، اما پاسخ آن‌ها به این قدرت متفاوت است. بنابراین فیلم می‌تواند مجموعه‌ای از مدل‌های مختلف مواجهه با قدرت را در برابر یکدیگر قرار دهد: قدرت همراه با مسئولیت، قدرت همراه با خشم، و قدرت همراه با بحران هویت. با این حال، همین گستردگی یکی از نقاط ضعف اساسی فیلمنامه نیز محسوب می‌شود. فیلم گرانش آن را دارد که درباره چند مفهوم جدی، از جمله عدالت، فقدان، هویت، قدرت و مسئولیت صحبت کند، اما هرچه تعداد این مضامین و شخصیت‌ها افزایش پیدا کند، خطر سطحی شدن آنها نیز بیشتر می‌شود. در فیلمنامه، زیاد بودن ایده‌های خوب به معنای داستان بهتر نیست. اگر هر ایده فرصت کافی برای پرداخت شدن نداشته باشد، نتیجه می‌تواند روایتی پر ایده اما کم‌عمق باشد. یکی از مشکلات این فیلم، تعدا زیاد شخصیت‌های آن است. شخصیت‌های مرتبط با زندگی پیتر، هرکدام ظرفیت یک خط داستانی مستقل را دارند. از دیدگاه فیلمنامه‌نویسی، حضور هر شخصیت باید دارای کارکرد دراماتیک مشخص باشد.

اگر شخصیتی تنها برای ایجاد هیجان، ارجاع به جهان مارول یا آماده‌سازی داستان‌های آینده وارد روایت شود، حضور او ممکن است به ساختار و انسجام ضربه بزند. به‌خصوص در مورد ضدقهرمان، این خطر وجود دارد که جذابیت خود شخصیت از مسئله اصلی قهرمان مهم‌تر شود. هر فیلم، حتی در یک جهان سینمایی گسترده، باید مرکز ثقل مشخصی داشته باشد. در روز کاملا جدید این نقطه گرانش باید پیتر پارکر باشد. اگر درگیری‌های هالک و پانیشر یا دیگر شخصیت‌ها بیش از اندازه گسترش پیدا کنند، مخاطب ممکن است به‌جای دنبال کردن کارکتر پیتر پارکر، درگیر دیگر شخصیت‌ها شود. در این حالت فیلم از یک ابرقهرمانی شخصیت‌محور به یک ابرقهرمانی داستان‌محور تبدیل می‌شود.

از طرفی دیگر فیلم خط روایی اسپایدرمن را در دنیای مرد عنکبوتی دنبال می‌کند. مسئولیت، فقدان عزیزان، تنهایی و انتخاب اخلاقی از عناصر تکرارشونده داستان‌های مرد عنکبوتی هستند. استفاده دوباره از این مفاهیم را نمی‌توان مشکل بزرگی دانست. مشکل زمانی ایجاد می‌شود که فیلم نتواند برداشت تازه‌ای از آن‌ها را ارائه دهد. درواقع ارتباط فیلم با جهان گسترده مارول می‌تواند هم نقطه قوت و هم نقطه ضعف باشد. حضور شخصیت‌های شناخته‌شده باعث افزایش جذابیت و ایجاد پیوند میان فیلم‌های مختلف می‌شود، اما همین ارتباط ممکن است هویت مستقل این فیلم را کاهش دهد. یک فیلم خوب باید حتی برای مخاطبی که تمام آثار مارول را دنبال نکرده است، منطق درونی و کشمکش اصلی خود را حفظ کند. اگر فهم بعضی از انگیزه‌ها یا اتفاقات بیش از اندازه به فیلم‌های دیگر وابسته باشد، فیلم بخشی از قدرت روایی مستقل خود را از دست می‌دهد.

درنهایت، مهم‌ترین مسئله فیلمنامه این است که آیا داستان می‌تواند میان گسترش جهان مارول و حفظ داستان شخصی پیتر پارکر در این فیلم تعادل برقرار کند یا نه؟ نقطه قوت فیلم در ظرفیت آن برای تبدیل یک داستان ابرقهرمانی به مطالعه‌ای درباره هویت، فقدان و اخلاق است اما نقطه ضعف بالقوه آن، تعدد شخصیت‌ها، خطوط روایی و ارجاعات متعدد به مارول است. اگر این عناصر به پرورش شخصیتی پیتر خدمت کنند، فیلم می‌تواند اثری چندلایه باشد اما اگر خودشان به هدف تبدیل شوند، داستان مرکزی زیر سایه جهان بزرگ‌تر مارول قرار خواهد گرفت. که متاسفانه فیلم در وضعیتی میانه قرار دارد یعنی هم می‌خواهد در ادامه جهان مارول باشد و هم اینکه مرد عنکبوتی تازه‌ای را خلق کند. این بدان مفهوم است که فیلمساز نتوانسته از خاصیت‌های مارولی برای پرورش مرد عنکبوتی استفاده کند و کج‌دارومریز پیش می‌رود.