طرح ساماندهی سایتهای دانلود بازی چیست؟
دیروز خبری منتشر شد مبنی بر اینکه معاونت نظارت بنیاد ملی بازیهای رایانهای، طرحی با عنوان تنظیمگیری سایتهای دانلود بازی پی سی را ارائه و کلیات این طرح در نهایت تصویب شده است. انتشار جزییات تکمیلی طرح به جلسههای بعدی میز بازیهای رایانهای شورای عالی انقلاب فرهنگی موکول شده است. رضا احمدی، معاون نظارت بنیاد ملی بازیهای رایانهای، در مصاحبهای با ایسنا، جزییات مختلفی از این طرح را ارائه کرده است که در ادامه نگاهی به آنها خواهیم داشت.
به هر حال طی سالهای اخیر و با افزایش قیمت ارز، بازیهای ویدیویی به مرور تبدیل به سرگرمی گرانقیمتی در کشور شدهاند. همین موضوع و صد البته نبود بحث کپی رایت در ایران به دلیل ارتباط نداشتن ناشرین رسمی و خارجی بازیها با بازار داخلی، گیمرهای ایرانی را به سمت دانلود و تجربه بازیهای کرکشده سوق داده است. سایتهای مختلفی در این زمینه فعالیت دارند و مخصوصا در مواقعی مثل قطعی فعلی اینترنت که در حال نزدیک شدن به ۸۰ روز است، این نوع از بازی کردن نقش مهمی در سرگرمی گیمرهای ایرانی ایفا میکند. با این حال حتی در زمینه این سایتها هم مدام شاهد حذف بازیها به دلایل نامعلوم و گاه حتی سلیقهای بودهایم؛ برای مثال یکی از عجیبترینِ این تصمیمها در سالهای اخیر حذف بازیهایی چون فورزا هورایزن ۵ از این سایتها بود که در پیگیریهای زومجی از بنیاد در سالهای گذشته، هرگز هم دلیل مشخصی برای این کار ارائه نشد.
حال با تصویب طرح ساماندهی سایتهای دانلود، نگرانی اصلی کاربران به این سمت میرود که احتمالا این جنس از برخوردها حتی بیشتر از قبل هم خواهند شد و همین روزنههای کوچک دسترسی به بازیهای ویدیویی در ایران نیز بستهتر میشود. دلیل اصلی چنین نگرانی را هم باید در رویکردهای پیشین و حتی فعلی نهادهایی مثل بنیاد جستوجو کرد؛ برای مثال در زمینه دسترسی به بازیهای آنلاین، در حالی که در همین قطعی فعلی، ابتدا وعدههایی از تلاش برای رفع محدودیت دسترسی به بازیها داده شد، در نهایت طرحی اجرایی شده است که صرفا با شناسایی استریمرها و گیمرهای حرفهای امکان دسترسی آنها به بازیها فراهم میشود و عملا حس تبعیض در دسترسی به بازیها را ارائه میدهد.
رضا احمدی در توضیح طرح ساماندهی سایتهای دانلود بازی، با اشاره به تاریخچه نظارت بر بازیهای ویدیویی در ایران، اعلام کرده است که تعدد سایتهای فعال در این زمینه بحث نظارت را بسیار دشوار میکند و به همین دلیل بنیاد قصد دارد با ایجاد فضایی واحد، بازیها را پیش از انتشار در سایتها بررسی محتوایی کند و مجوز انتشار آنها در صورت نداشتن محتوای مشکلدار صادر شود.
احمدی یکی از جنبههای اجرای چنین طرحی را افزایش درآمد خود این سایتها میداند:
«امسال با توجه به شرایط خاصی که ایجاد شد و مشکلاتی که برای بسیاری از این سایتها رخ داد و همچنین با توجه به مشکلات زیرساختی و مسئله قطعی اینترنت، این طرح را مطرح کردیم؛ طرحی که هم میتواند موضوع نظارت و تنظیم مقررات موردنیاز در این حوزه را با دقت بیشتر، هزینه کمتر و جدیت بالاتری دنبال کند و هم ماهیتی حمایتی دارد. با اجرای این طرح، بنیاد به کسبوکارهای فعال کمک میکند تا در شرایط فعلی آسیب کمتری ببینند و هزینههای آنها نیز کاهش پیدا کند.
یکی از مسائل مهم این سایتها، هزینههای بالای سرورهاست؛ چراکه این مجموعهها فایلها و منابع بازیها را روی سرورهای خود ذخیره میکنند تا امکان دانلود بازی برای کاربران فراهم شود. در این طرح تلاش داریم هزینههای زیرساختی و سرورهای آنها را بهشدت کاهش دهیم. از سوی دیگر بخش عمده درآمد این سایتها اکنون از طریق تبلیغات تأمین میشود؛ در حالی که شاید بتوان گفت تبلیغات باید دومین بخش درآمدی آنها باشد و اولین بخش درآمدی باید از محل ترافیک مصرفی کاربران شکل بگیرد. متأسفانه در بسیاری از این سایتها این خلأ وجود دارد و درآمدی از محل ترافیک ندارند. امیدواریم از طریق این طرح بتوانیم این خلأ را برطرف کرده و درآمدزایی آنها را افزایش دهیم.»
احمدی در ادامه به حذف خط قرمزهای سلیقهای در حذف بازیها نیز اشاره کرد و گفت:
«یکی از کارهایی که طی این سالها انجام دادیم، بهویژه در خصوص محتواهایی که در زمره خطوط قرمز قرار میگیرند، این بوده که تلاش کنیم برخوردهای سلیقهای حذف شود و همه بازیها با معیارهای یکسان بررسی شوند و محتواها را با یک نگاه واحد ارزیابی کنیم. با این حال برخی موارد مانند داستان، مسائل سیاسی یا موضوعات خاصی که در بازیها وجود دارند، الزاما موضوعاتی نیستند که بتوان آنها را صفر و یکی دید. در چنین مواردی بنیاد از ظرفیت شورای ردهبندی سنی (متشکل از مدیران فرهنگی نهادهای مختلف) استفاده میکند و تأیید نهایی رده سنی و مجوز نیز از سوی این شورا اعلام میشود.»
معاون نظارت بنیاد در بخش دیگری از صحبتهای خود، اعلام کرده که این طرح الزامآور نیست اما نکته جالب اینجاست که با وجود طرح چنین موضوعی، در نهایت بازیهایی که از نظر محتوایی مشکلدار تشخیص داده شوند، از سایتها حذف خواهند شد:
«معتقدیم این طرح به نفع افرادی است که میخواهند قانونمند و قانونمدار فعالیت کنند. هر سایتی که در این مسیر حرکت کند، در قالب این طرح قدرتمندتر خواهد شد و درآمد بیشتری نیز کسب میکند. به همین دلیل ویژگیهای مختلفی برای این طرح در نظر گرفتهایم که تصور میکنیم خود مدیران سایتها نیز به حضور در آن علاقهمند باشند و به همین دلیل آن را به شکل الزامآور طراحی نکردهایم. نهادهای مختلفی نیز قرار است در این طرح به ما کمک کنند؛ از وزارت ارتباطات گرفته تا قوه قضاییه، دادستانی، اپراتورها و مجموعههای مختلفی که در این مسیر در کنار ما خواهند بود.
اگر یک بازی از نظر محتوایی دارای مشکل باشد و از طریق گیمسنتر نیز عرضه نشده باشد اما روی سایت قرار بگیرد، با هماهنگی قوه قضاییه و دادستانی آن بازی از سایتهای مختلف حذف خواهد شد. در صورتی که نسخه اصلاحشده آن بازی وجود داشته باشد، از طریق گیمسنتر عرضه خواهد شد و سایتها میتوانند آن نسخه را برای دانلود در اختیار کاربران قرار دهند.»
احمدی در نهایت هم اشاره کرده که تمام تلاش بنیاد این است که این طرح تا تابستان امسال اجرایی شود. برای نتیجهگیری درست در مورد چنین طرحی، باید منتظر اجرای نهایی آن باشیم؛ اما واقعیت این است که با بررسی سابقه طرحهای اینچنینی در گذشته، میتوان پیشبینی کرد که در نهایت یکی از حلقههای مهم چرخه سرگرمی از طریق ویدیو گیم یعنی «مخاطب» در چنین طرحهایی همواره نادیده گرفته میشود.
نباید فراموش کنیم که وقتی صحبت از بازیهای پی سی ارائهشده در سایتهای داخلی میشود، عملا در مورد محتوایی کرکشده و غیرقانونی از نگاه ناشر اصلی بازیها صحبت میکنیم. در جایگاه مقایسه، کشورهای دیگری که تحت تاثیر تحریمها یا محدودیتهای داخلی نیستند، در صورت مغایرت داشتن بازیها با جنبههای فرهنگی یا حتی مسائل داخلی خود، در تعامل با ناشرین رسمی بازیها نسبت به اقداماتی چون عرضه نسخه اصلاحشده از بازی یا در مواردی حتی جلوگیری از عرضه بازیها در آن کشور خاص میکنند.
با این حال طرح فعلی بنیاد، طرح فعلی بنیاد، احتمالا در نهایت خروجی جز محدودتر کردن و سختتر کردن دسترسی کاربران ایرانی به بازیهای ویدیویی نخواهد داشت و در فضایی که عملا اصول و قوانین مشخصی برای تعیین موارد مشکلدار در بازیها وجود ندارد، باز هم قرار است بازیها به دلایلی گاه عجیب و غریب از سایتها حذف شوند؛ اتفاقی که بارها مشابه آن را در زمینه سایتهای مربوط به فیلم و سریال یا همین خود بازی هم دیدهایم.
امیدواریم روزی در طراحی چنین طرحهایی، مخاطب هم به عنوان یکی از لایههای این چرخه، مهم شمرده شود. مخاطبی که این روزها برای دسترسی به سرگرمی محبوب خود، با مشکلات زیادی از قیمت بالای تجهیزات گیمینگ گرفته تا نداشتن اینترنت مواجه است و طرحهای اینچنینی، میتوانند معدود روزنههای باقیمانده برای آنها را هم ببندند.